Hûn bi xêr hatin! Her pirsa di serê we de hun dikarin bipirsin, ji bo pirsên endamên dîtir kirî bersivan binivîsin an jî zanyariyên dîtir parve bikin.

Yadîn Mehmûd Ebas (Yado) kî ye?

0 deng
48
5 Adar 2016 Di beşa Navdar de Hertişt (24,970 nirx) pirsî
Yadîn Mehmûd ebas kî ye, kiye

1 bersiv

0 deng
5 Adar 2016 Hertişt (24,970 nirx) bersiv da
adîn Mehmûd Ebas (ya zî Yado, Kirdaskî: Yadoyê Dimilî) serdarêko Kird bî. O hem bîyo efsaneyê Çewlîgî, hem sembolê egîtîyê 1925î. Yadîn, mîyanê şarî de bi zaf nameyan şinasîyêno (nas beno). Nameyê eyê ke Ehmedê Dirihî tesbît kerdê, nê yê: Yad, Yadê Began, Yadê Ewasî, Yadê Mehmudê Ebasî, Yadîn, Yadîn Axa, Yadîn Paşa, Yado, Yado Axa, Yado Paşa, Yadoyê Dimilî, Yadoyê Navdar, Yahaza, Zaza Yado.

Ciwîyayîşê Yadoyî

Nameyê Yadînî, Tirkan qeydê nufusî de şaş nusenî. Qeydê nufusî de nameyê ci "Yahaza" (01.07.1889-1929) nuseyeno.Eslê Yadoyî eşîra Zîkte ra, Dara Henî ra yo. 

Kalikê Yadoyî, Xançigê Dara Hênî ra ameyo mehlaya Yexkîtican a Çewlîgî de ca dayo xo. Kênaya Began reyra zewicîyayo, aye ra di lacî bîyî. Mehmud Selîm û Îsmal. Mehmud Selîmî ra Yadîn û Awîde (Ayla), Îsmalî ra zî Polês, Cîwanşa, Esma û Teyîba amey dinya. Dadîyê Yadînî Ferasetê Baynûn a.

Cigêreyox Ehmedê Dirihî ra gore, Yado hîrê rey zewicîyayo. Kebanîya ey Rebîaya Esîlan, delalîya ey Têlîya Ezîmşêrî û hesretîya ey zî Gulşaya Sedîyê Telhoyî bî. Labela Sêyidxan Kurij ra gore, Yado Gulşaya Sedîyê Telhoyî ra zewicîyayo ya zî nêzewicîyayo, belî nîyo.

Şeş hebî tûtanê Yadoyî bîy. Rebîa ra Filît, Mehmud û Çerkez bî. Têlî ra di kênayî û lacêk bi nameyê Cezayîr bî. Filît û Mehmud nêweşîyê surince ver merdî. Di kênayî zî pistanê Têlî de xeniqîyayî. Çerkez (1922-1934) surgun Dêrsîm de kişîya. Cezayîr zî sêwî (sêkur) mend, badê eskerîya bi nameyê Filîtî (1926-1989) ya cuwîya.

Yado Çewlîg de texsîldar bî. Dewe be dewe geyranî bac arê danî. Cengê Dînya yê Yewinî de 1916 û 1917 de Rusan ameyê heta dewanê Çewlîgan ra Sêxiye û Arçuk. Yado alayê Şêx Şerîfî de Rusan ra ceng kerd. Serra 1922 ra pey tehsîldarî ca verdaya, Azadî rê qasidî kerda. Temsîlkarê Azadî yê bajarê Dara Hênî Teyîb Elî Efendî bîyo.

 

YADO - MILÊ ÇEPÊ

Hereketê Şêx Seidî de Yado

Hereketê Şêx Seidî de Yado muxîm yew ca geno. 15 Sibate 1925 de Şêx Seîd yeno Dara Hênî, dest nano bajarî ser. Dara Hênî bena paytextê demkî. Feqî Hesenê Modan kenî walî. Serwedartiş dest pê kerd.

Yadoyî bi embazanê xo ya tedarikê xo dîbi. 16 Sibate 1925 de eşt banê adlîye ser, a şewe veşna, kerd herr û wele. Guleyek nêteqna, kontrolê Çewlîgî vist destê xo. Yado û Sedîyê Telhoyî bînbaşî yî, nê her di Xezik ser ra, fermandarê cepheyê Xarpêtî Şêx Şerîf û birayê xo Husên Efendî Govdereyî ser ra şinî, Mîrehmedan de resenî pê. Pîya erzenî Palîyî ser. Dakon ra Far Şêm, Xeylan ra Memîş Qasî, Sarcan ra Resul Axa yuzbaşî bî, her yew mîtralyozek dîyabi ci. Guleyek nêteqnenî, Şêxê Palîyî hetê înan kenî û tîyayî zî fînenî destê xo (21 Sibate 1925).

Kirdan 24 Sibate 1925 de Xarpêt genê. Labela hirê rocî de Xarpêt destê Kirdan ra vecîyena. Yado û Şex Şerîfî mecbur manenî, Xarpêt ra xo tepîya ancenî, yenî heta gemê Mendo. Mendo de Tirkan û Kirdan yew cengo gird kenê. Ceng sersiba dest pê kena hetanî şan. Tirkan zaf zahîyat danê. Labela vêra şânî de Eşîraya Şadîyî ra Necip Axayê Oxçîyan, tay dêrsimicî û eskerê tirkan rasenî Mendo gazîyê Tirkan. O wext Kirdan Cengê Mendo kenê vîndî.  Çirê Yadî zî na mintiqa de ya.

Şêx Şerîf şino Xeylan, oca ra vîyareno şino Koyê Metan. 8ê nîsane de Seîdê Began bi hîrê embazan a, sey tazî kewenî vernîyê eskeran, şinî Şêx Şerîf tek-tena şikefte de tepîşenî. Hewteyek cuwa pey Şêx Seîd bi embazanê xo ya, pirdêGimgimî de tepîşîyêno.

Yado gerîla beno

Na tarîx ra pê, terorê dewletî dest pê keno. Dewanê Kirdan tek tek veşîyenê û zaf katlîyam benê. Serdaranê Hereket ê Şêx Seidî tek tek tepîşîyenê. Labela eskerê Tirkan nêeşkenê Yado bitepîşî. Yado Cengê Mendoyî ra pê eskerê xo beno KoyanêÇewlîg û Dara Hênî de micadelê xo dewam keno. Vanî Yado bi şeş embazanê xo ya, şino Koyê Hesarî ser o Qulê Heşî (Qulê Yadî) de ca dano xo.

Etîya ra pey, eskeranê Şêx Seîdî koyan ser o qefle bi qefle benî vila û benî gerîla. Nameyê înan beno "qefleyê mehkuman" ya zî "qefleyê fîraran". Qefleyê Emê Faroyî (Emerê Farisî), Emînê Mîkî, Hecî Koloz, Hesê Began, Husên Efendî, Musê Silêmanî, Selîm Begê Cibrîyan, Şêx Evdirehîm, Şêx Mistefa, Şêx Tahir, Yadoyî ûêb. vecîyênî koyan ser, şikeftan de ciwîyênî. Hêdî-hêdî nameyê Yadoyî her cayê Kurdistanî ra beno vila.

Serra bîne dewlete hewna her cayî tarûmar kena la nêeşkena xo biresno Yado û gerîlayanê binî, dest nana cinî û qicanê înan ser. Amnanê 1926î de Rebîa û Çerkez tepîşîyênî. Înan benî kampa Xarpêtî. Şeş aşmî cuwa pey, tîya ra şawenî kampaKayserî. Peynîya amnanê 1927î de esker na rey cinî û qicanê şêxanê çanican beno Fexran. Çend qefleyê fîraran xeber danî yewbînan, erzenî qereqolê Fexran ser, cinî û qican tira gênî. Yado no eştişî de linga xo ra beno darbice.

Serra 1927 de (7 oktobre – 17 teşrîne 1927) Hereketê Pêçarî de eskerê Tirkan 280 heb dewan veşnenî û benateyê 2,000 û 2,500 ten însan kîşenî. Heywanan top kenî û benî bacaranê bînan. Embaran kenî veng, çi ke mend şanenî we.




Mezopotamya
...